НАМЭХ
НАМЭХ
НАМЭХ-ны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Одгэрэлтэй “Эмэгтэйчүүд хөгжлийн төлөө-2011” форумын үеэр уулзаж, чуулганы зохион байгуулалт, гол зорилго, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоо хэр шаардлагатай байгаа талаар ярилцлаа.
-“Эмэгтэйчүүд хөгжлийн төлөө-2011” форумын зохион байгуулагчийн хувьд чуулганы гол зорилго, ач холбогдол нь юу байв?
-НАМЭХ улс орныхоо өнцөг булан бүрээс 1000 эмэгтэйг цуглуулаад “Эмэгтэйчүүд хөгжлийн төлөө-2011” форумыг зохион байгууллаа. Энэ чуулганы гол зорилго нь эмэгтэйчүүдийн дуу хоолойг нэгтгэж, тэдгээрийн хүсэл, улстөрийн шийдвэр гаргах түвшинд нөлөөлөх боломж, түүнчлэн Сонгуулийн хуулийг хэлэлцэж, энэ чухал үед эмэгтэйчүүдийн квотын асуудлыг Сонгуулийн тухай хуулинд тусгуулахыг зорилгоо болгосон.
Форумаас гарсан санал хүсэлтийг намуудын мөрийн хөтөлбөрт болон шийдвэр гаргагчдад хүргэх, уриалга гаргах гэсэн зорилготойгоор 2012 оны бүх шатны сонгуулийг угтаж чуулган зохиож буйгаараа онцлог юм.
-Энэ 1000 төлөөлөгч бүгд НАМЭХ-ны салбар зөвлөлийн дарга нар уу?
-Тийм ээ. Сумдын болон нийслэлийн есөн дүүргийн НАМЭХ-ны салбар зөвлөлийн дарга нар оролцож байна.
-Эмэгтэйчүүдийн улстөрийн оролцоонд ямар үнэлэлт өгч байна?
-Эмэгтэйчүүдийн улстөрийн оролцооны тухай ярихад эмэгтэйчүүд шууд шийдвэр гаргах түвшинд гарах гээд зүтгээд байдаг. Шийдвэр гаргах түвшинд гарахын тулд квот, Сонгуулийн хуулийн тухай ярьж байна гэж хүмүүс ойлгодог. Гэвч улстөрийн оролцоо гэдэг бол шал өөр асуудал.
Эмэгтэйчүүд нийгмийнхээ төлөө шийдвэр гаргах, тухайн асуудалд өөрийн санаа бодол дуу хоолойгоо өргөх, итгэл үнэмшлийн төлөө тэмцэж, улстөрийн үйл ажиллагаанд оролцохыг л улстөрийн оролцоо гэж нэрлэдэг. Энэ тал дээр эмэгтэйчүүдийг идэвхтэй оролцуулж, санал санаачилгыг нь олон нийтэд хүргэх шаардлагатай юм. Шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн тоог нэмэгдүүлэхэд НАМЭХ-ны зүгээс гол зорилгоо болгон ажиллаж байна.
-Сонгуулийн тухай хуулинд эмэгтэйчүүдийн квотыг хэрхэн тогтоох талаар ярилцаж байна. Ер нь шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн үзэл бодол хэр нөлөөтэй гэж үзэж байна вэ?
-Эмэгтэйчүүдийн хувьд мяндсан ухаан, торгон мэдрэмжээр аливаа асуудалд ханддаг. Тиймээс улстөрд ийм торгон ухаан шаардлагатай байна. Гэхдээ уул уурхай, ашигт малтмал гэх мэтийн асуудлыг мэдээж эрчүүдтэй хамтарч шийдвэрлэхээс өөр аргагүй. Аливаа асуудал эр, эм хоёр дээр л тогтдог. Эмэгтэйчүүд зөөлөн бодлогоор улс орныг төлөөлөн удирдана гэдэг нь нийгмийн асуудалд нухацтай байр сууринаас эелдгээр хандана гэсэн үг.
-Чуулганд оролцогч эмэгтэйчүүдийн дүр зургийг илэрхийлэхэд?
-Эмэгтэйчүүд ерөөсөө л энэ чуулганыг хүлээж байсан. Форумд эмэгтэйчүүд дуу хоолойгоо нэгтгэхээр бэлдэж байсан юм шиг л тийм сэтгэгдэл төрлөө. Ер нь 2004, 2008 оны сонгуулиас хойш УИХ-д эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл бага байсантай холбоотойгоор ч тэр үү. Эмэгтэйчүүдийн улстөрийн оролцоо их, улстөрийн шийдвэр гаргахад нөлөөлж байсан бол бид энэ асуудлыг ингээд шийдчих юмсан, энэ асуудал байхгүй байх байсан гэх зэрэг үнэлэлт дүгнэлт өгч, дотор хүнтэйгээ ярьсан мэт дүр төрх, төлөөлөгчдийн санал санаачилгаас харагдаж байлаа.
Эмэгтэйчүүд дуу хоолойгоо олон нийтэд хүргэх, боловсруулсан санаа бодлоо төрийн шийдвэр гаргагчдад хүргэх гэсэн чиглэлээр чөлөөтэй ярилцсанд форумыг зохион байгуулагч бидэнд болон МАН-ын дэргэдэх НАМЭХ талархалтай хандаж байгаад их баяртай байна.
Эмэгтэйчүүд УИХ-д квоттой болохгүй бол ирэх сонгуульд оролцох боломжгүй
Хууль зүйн дотоод хэргийн дэд сайд В.Удвалтай “Эмэгтэйчүүд хөгжлийн төлөө-2011” форумын үеэр ярилцсанаа уншигчдадаа хүргэе.
-Таны хувьд энэхүү чуулганы гол ач холбогдол, зорилго нь юу байсан бэ?
-Чуулганы гол зорилго нь улс орон, дэлхий дахины хөгжилд, эмэгтэй, эрэгтэйчүүд тэгш оролцоотой байх ёстой гэсэн зарчим. Үүнийг бид баримталж байгаа. Тэр үүднээс эмэгтэйчүүд хөгжлийн төлөө гэдэг энэ форумыг зохион байгууллаа. Ер нь хөгжил гэдэг бол тэгш оролцоог хэлдэг.
Мянганы хөгжлийн зорилтууд гэж байдаг. Мянганы хөгжлийн зорилтууд эмэгтэйчүүдтэй холбоотой. Үүнд ядуурлыг бууруулах, эхийн эндэгдлийг бууруулах, 2015 он гэхэд УИХ-ын нэр дэвшигчдийн 30 хувь, мөн УИХ-д сонгогдож байгаа гишүүдийн 30 хувь нь эмэгтэйчүүд байна гэсэн зорилт бий. Тэгэхээр НАМЭХ-ныхон эдгээрийг ярихгүйгээр цаашлаад хөгжил рүү тэмүүлэх бололцоотой болсон байна. Бид одоо хөгжлийн тодорхой гараан дээр хүрээд ирчихсэн.
-Таны бодлоор чуулган хэр үр дүнтэй болов?
-Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн өсч байгаа нь харагдаж байна. Эдийн засгийн өсөлт энэ онд 20 хувь, дунджаар 15-17 хувийн өсөлттэй байгаа нь энэхүү өсөлтөд эмэгтэйчүүд ямар байр сууринаас хандах, өсөлтийн хурдыг хэрхэн сааруулах вэ гэдэгт л бидний уулзалтын зорилго оршиж байгаа.
Зорилго маань биелэх байх гэж бодож байна. Манай холбооны ерөнхийлөгчийн тавьсан илтгэлд дурдсанаар гэр бүлийн, боловсрол, эрүүл мэнд, улс төрийн оролцооны асуудал гэх мэтчилэн олон асуудлыг нийгэмд шударга зөв шийдээсэй гэж хүсч, энэхүү форумыг зохион байгуулж байгаа юм.
-Манай улсад шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоо хэр хангалттай байна вэ?
-Орон нутагт болон удирдлагын доод, дунд шатанд эмэгтэйчүүд улстөрийн үйл ажиллагаанд түлхүү оролцдог. Эмэгтэйчүүд орон нутгийн болон нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын гишүүдийн тодорхой хувийг эзэлдэг.
Харин дээд түвшинд буюу шийдвэр гаргах парламентын түвшинд гуравхан эмэгтэй гишүүн байна. Тиймээс үүнийг бид өөрчилж шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлье гэсэн зорилготойгоор нэгдэж байна. Би ХЗДХ-ийн дэд сайдын хувьд УИХ-аар квотыг батлах үйл явцад өөрийнхөө дуу хоолойг хүргэх юмсан гэж боддог. Эмэгтэйчүүд УИХ-д квоттой болохгүйгээр ирэх сонгуульд оролцох бололцоо байхгүй.
-Сонгуулийн тухай хуулинд эмэгтэйчүүдийн квот хэрхэн тусгагдсан гэж үзэж байна вэ. Таны санаанд нийцэж байна уу?
-Сонгуулийн хуулиар эмэгтэйчүүдийн квотыг 15 хувь байлгахаар ярилцаж байгаа. Цаашдаа 20 хувь болгоё гэж бүлгүүдийн хуралдаанаар санал тусгасан гэж би ойлгосон. Хэрвээ 20 хувийн квот дээр тогтчихвол сайн л байна. Эмэгтэйчүүд улс орны хөгжилтэй холбоотой асуудлыг мэдэрч, энэ хэмжээнд асуудлыг шийдэх хэрэгтэй байна. Иймээс 20 хувь болгож батлаасай гэж хүсч байна.
-Чуулганд оролцсон эмэгтэйчүүдийн дүр зургийг гуравхан өгүүлбэрээр илэрхийлээч?
-Эмэгтэйчүүдийн шийдвэр гаргах дээд түвшинд оролцох оролцоог нь нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Улстөрийн хүчирхийлэлд эмэгтэйчүүд автаж байна. Үүнийг таслан зогсоох хэрэгтэй. Яагаад гэвэл үүнийг хөгжлийн төлөө хийх ёстой гэж хэлмээр байна.
15 хувийн квот гэдэг дэндүү бага, гэхдээ том дэвшил
НАМЭХ-ны дэд ерөнхийлөгч Г.Идэрмаатай ярилцсанаа хүргэж байна.
-Таны хувьд “Эмэгтэйчүүд хөгжлийн төлөө-2011” форумын гол зорилго, ач холбогдол нь юу байв?
-“Эмэгтэйчүүд хөгжлийн төлөө-2011” форум 2011 оны 11 дүгээр сарын 11 гээд олон нэг давхацсан энэ бэлгэдэлтэй өдөр, орон нутгийн болон нийслэлийн бүх дүүргийн төлөөлөл 1000 эмэгтэйг хамруулсан форум болж байгаагаараа онцлог юм.
Форумын гол зорилго нь 2012 оны УИХ-ын сонгууль болох гэж байгаатай холбогдуулаад МАН-аас дэвшүүлэх мөрийн хөтөлбөрөө боловсруулж эхэлсэн. Энэ мөрийн хөтөлбөрт эмэгтэйчүүдийн дуу хоолойг хүргэхийн тулд, эмэгтэйчүүд юу бодож ямар зорилготой явдгийг энэ форумаар хэлэлцэж байна.
-Эмэгтэйчүүдийн улстөрийн оролцоог хэрхэн үнэлж, дүгнэж байна вэ?
-Одоогийн байдлаар эмэгтэйчүүдийн улстөрийн оролцоо туйлын хангалтгүй байна. Ялангуяа дээд түвшиндээ буюу УИХ, Засгийн газрын хэмжээнд шийдвэр гаргах түвшинд маш бага хувьтай байгаа нь харамсалтай.
Харин шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоо сум, дүүрэг, нийслэлийн иргэдийн хурлын хэмжээнд харьцангуй гайгүй байдаг. Бид энэхүү уулзалтын мөрийн хөтөлбөрт тодорхой хэмжээний бодлого, зорилгуудыг тодорхойлж гаргалаа гэхэд шийдвэр гаргах түвшиндээ эмэгтэйчүүдийн дуу хоолойг хаачихдаг учраас хэрэгжих магадлал маш бага болчихдог.
-Сонгуулийн хуулиар эмэгтэйчүүдийн квотыг 15 хувь байлгахаар УИХ-аар ярилцаж байна. Энэ үзүүлэлт таны санаанд хэр нийцэж байгаа вэ?
-УИХ-аар эмэгтэйчүүдийн квотыг эхлээд 20 хувь гэж ярьсан. Харин сүүлдээ 15 хувь боллоо. За яах вэ, нэг талдаа 15 хувь гэдэг бол дэндүү бага квот боловч том дэвшил гарч байгаад баяртай байна. УИХ-аар эмэгтэйчүүд квоттой байх ёстой гэж хүлээн зөвшөөрлөө. 15 хувийн квот дараа дараагийн сонгуульд нэмэгдэх байх гэж бодож, найдаж байна.
-Таны бодлоор өнөөгийн эмэгтэйчүүдийн амьдралын дүр зураг ямар байна?
-Өнөөдөр нийгэм эмэгтэйчүүдийг хүлээж байна. Энэ нь судалгааны дүнгээр нотлогдсон. Сая Жендэрийн үндэсний хорооноос хийсэн судалгаагаар ямар ч нам харгалзахгүйгээр мэдлэг боловсролтой, удирдах чадвартай эмэгтэй хүн УИХ-д нэрээ дэвшүүлбэл дэмжинэ гэж иргэдийн 60 хувь нь саналаа өгсөн байна лээ.
Энэ нь юу гэхээр нэгдүгээрт, нийгэм эмэгтэйчүүдийг хүлээж байна. Хоёрдугаарт, эмэгтэйчүүд хариуцлага хүлээх, ачааг үүрэх хэмжээнд бэлтгэгдэж чадсан байна гэдгийг илтгэж байгаа юм. Гуравдугаарт, шийдвэр гаргах түвшинд эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээ дэмжиж байна. Энэ гурван үндэслэлээс үзэхэд нийгэмд эмэгтэйчүүд үгүйлэгдэж байгаа нь илэрхий. Мөн эмэгтэйчүүдийг шийдвэр гаргах түвшинд зайлшгүй шаардлагатай гэдгийг олон улсын байгууллагууд хүртэл дэмжиж байна.
